Miasto nie jest łupem politycznym

Jednym z trwałych błędów polskiej transformacji lokalnej było milczące założenie, że wygrana w wyborach i zbudowanie zaplecza lojalności wystarczają do zarządzania miastem. To założenie okazało się kosztowne. W praktyce oznacza utracone pieniądze, odpływ ludzi i słabnące perspektywy rozwoju.

Miasto nie jest ani folwarkiem politycznym, ani sceną do realizowania osobistych ambicji. To złożony organizm społeczno-gospodarczy, który wymaga wiedzy z zakresu ekonomii, urbanistyki, demografii, edukacji czy rynku pracy. Tak jak nie powierzamy zarządzania elektrownią osobie bez przygotowania, tak samo nie powinniśmy oddawać miasta w ręce kogoś, kto nie rozumie jego strukturalnych wyzwań.

Wałbrzych traci kapitał ludzki 

Wałbrzych jest tu przykładem szczególnie czytelnym. To miasto o dużym, ale wciąż niewykorzystanym potencjale ludzkim. Od lat powtarza się ten sam schemat: młodzi, wykształceni mieszkańcy wyjeżdżają, bo nie widzą tu ani ścieżek kariery, ani spójnej wizji przyszłości.

Nie jest to kwestia przypadku ani „mentalności”. To efekt braku zarządzania opartego na wiedzy — zastąpionego krótkoterminową intuicją polityczną.

Jeśli miasto nie posiada:

– długofalowej strategii zatrzymywania kapitału ludzkiego,

– spójnej polityki edukacyjnej powiązanej z rynkiem pracy,

– realnego planu wykorzystania kompetencji młodych ludzi,

to przegrywa. Nawet jeśli przez chwilę dobrze wypada w kampanijnych hasłach.

Kapitał ludzki nie odnawia się sam

Jednym z najbardziej szkodliwych mitów jest przekonanie, że potencjał ludzki „odtwarza się” automatycznie. Nie odtwarza się. Młody, wykształcony człowiek, który raz opuści miasto, rzadko do niego wraca.

Każdy taki wyjazd oznacza:

– stratę publicznych inwestycji w edukację,

– osłabienie lokalnych elit,

– mniejsze dochody miasta w przyszłości.

Miasto, które nie potrafi zagospodarować „paczek potencjału” — absolwentów, specjalistów, ludzi kreatywnych — samo spycha się na peryferie.

Oświata jako narzędzie rozwoju

Edukacja nie powinna być traktowana ani jako koszt, ani jako element wizerunkowy. To narzędzie strategiczne. Jeśli system oświaty nie jest zsynchronizowany z planem rozwoju miasta, produkuje emigrantów zamiast obywateli.

Miasto myślące o przyszłości:

– przewiduje, jakich kompetencji będzie potrzebować za 10–15 lat,

– dostosowuje do tego ofertę edukacyjną,

– buduje lokalne ekosystemy pracy i innowacji.

Bez tego młodzi ludzie po prostu przestają brać miasto pod uwagę.

Koniec mitu „silnego polityka”

Najbardziej ryzykownym złudzeniem pozostaje wiara, że przyszłość miasta może opierać się na jednej osobie — jej wizji, charakterze czy dobrej woli. To myślenie anachroniczne.

Instytucje są ważniejsze niż osoby. Kompetencje ważniejsze niż lojalność. Procedury ważniejsze niż uznaniowość.

Miastami powinni zarządzać specjaliści — nie dlatego, że są „lepsi”, lecz dlatego, że rozumieją procesy, których polityka często nie obejmuje. Rolą polityków jest wyznaczanie kierunków. Zarządzanie powinno być profesjonalne, ciągłe i odporne na zmianę nazwisk.

Albo profesjonalizacja, albo marginalizacja

Polskie miasta stoją dziś przed jasnym wyborem: albo postawią na zarządzanie oparte na wiedzy, albo pozostaną zapleczem taniej siły roboczej dla większych ośrodków.

Wałbrzych wciąż ma szansę. Ale nie leży ona w kolejnej kampanii wyborczej. Leży w gotowości do uznania prostego faktu: miasto to zbyt poważna sprawa, by oddawać je amatorom.

Tomasz Niemas